Tiềm năng phát triển dự án tín chỉ các-bon từ mô hình Tưới khô ướt xen kẽ (AWD) trong canh tác lúa tại Việt Nam

Với tổng diện tích gieo trồng lúa đạt hơn 7 triệu ha và năng suất bình quân ước đạt trên 6,1 tấn/ha vào năm 2023, Việt Nam là một trong những quốc gia sản xuất lúa gạo lớn của thế giới. Tuy nhiên, song hành với những cơ hội phát triển kinh tế từ sản xuất lúa gạo, hoạt động canh tác lúa cũng đặt ra nhiều thách thức về môi trường, đặc biệt là phát thải khí nhà kính (KNK).

Theo báo cáo Kiểm kê Khí nhà kính năm 2016 của Việt Nam, phát thải mê-tan từ canh tác lúa đạt 49,7 triệu tấn CO₂ tương đương, và đây là nguồn phát thải lớn thứ hai của quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, việc triển khai các giải pháp giảm phát thải trong nông nghiệp, đặc biệt là lĩnh vực lúa gạo, ngày càng trở nên cấp thiết.

Một trong những biện pháp giảm phát thải KNK trong canh tác lúa được đánh giá có hiệu quả cao là tưới khô ướt xen kẽ (AWD). Theo Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI), AWD là một biện pháp tiết kiệm nước mà nông dân có thể áp dụng nhằm giảm lượng nước tưới trong canh tác lúa mà không làm giảm năng suất.

Về nguyên lý, AWD cho phép ruộng lúa luân phiên giữa trạng thái ngập nước và không ngập nước. Người nông dân theo dõi mực nước trong đất và tưới lại khi mực nước giảm xuống khoảng 15 cm dưới mặt đất, sau đó cho ruộng ngập trở lại 3 – 5 cm rồi tiếp tục rút nước. Chu kỳ này được lặp lại trong suốt vụ lúa, trừ giai đoạn trổ bông, khi ruộng cần được giữ ngập liên tục do cây lúa nhạy cảm với điều kiện khô hạn. Số ngày đất không bị ngập giữa các lần tưới có thể dao động từ 1 ngày đến hơn 10 ngày, tùy thuộc vào nhiều yếu tố như loại đất, điều kiện thời tiết và giai đoạn sinh trưởng của cây lúa.

Ảnh: Đo mực nước trong ruộng khi áp dụng AWD (Nguồn: IRRI)

Không chỉ mang lại lợi ích về tiết kiệm nước và giảm phát thải, AWD còn mở ra tiềm năng phát triển dự án tín chỉ các-bon, góp phần tạo nguồn tài chính bổ sung cho nông dân, hợp tác xã và địa phương. Hiện nay, hoạt động AWD có thể được phát triển thành dự án tín chỉ các-bon thông qua một số cơ chế và tiêu chuẩn quốc tế, tiêu biểu gồm:

• Phương pháp của Tiêu chuẩn các-bon được thẩm tra (VCS): VM0051- Quản lý cải tiến trong hệ thống sản xuất lúa, phiên bản 1.0 (Improved Management in Rice Production Systems, v1.0)
• Phương pháp của Tiêu chuẩn Vàng (Gold Standard): Giảm phát thải mê-tan thông qua điều chỉnh thực hành quản lý nước trong canh tác lúa, phiên bản 1.0 (Methane Emission Reduction by Adjusted Water Management Practice in Rice Cultivation v.1.0)

Tuy nhiên, để các dự án AWD đủ điều kiện tạo tín chỉ các-bon và được công nhận trên thị trường, chủ dự án cần tuân thủ đầy đủ các quy định, yêu cầu kỹ thuật và quy trình Đo đạc – Báo cáo – Thẩm định (MRV) theo từng cơ chế và tiêu chuẩn áp dụng. Việc lựa chọn cơ chế phù hợp cần được cân nhắc dựa trên tính phù hợp của dự án với phương pháp luận và tiêu chuẩn của cơ chế, năng lực triển khai và định hướng thị trường tín chỉ các-bon.

Với hơn 19 năm kinh nghiệm trong phát triển dự án tín chỉ các-bon theo nhiều tiêu chuẩn quốc tế và trên đa dạng lĩnh vực, VNEEC nhận thấy rằng việc kết hợp canh tác lúa theo hướng phát thải thấp với áp dụng AWD hoàn toàn có tiềm năng được triển khai ở quy mô lớn và phát triển thành các dự án tín chỉ các-bon chất lượng cao.

VNEEC cung cấp dịch vụ tư vấn trọn gói cho các dự án AWD, bao gồm:

• Đánh giá tính khả thi và tiềm năng giảm phát thải;
• Lựa chọn tiêu chuẩn và phương pháp luận phù hợp;
• Thiết kế hệ thống MRV đáp ứng yêu cầu quốc tế;
• Hỗ trợ đăng ký, thẩm định và thương mại hóa tín chỉ các-bon;
• Kết nối dự án với các thị trường và đối tác mua tín chỉ trong và ngoài nước.

Việc kết hợp canh tác lúa phát thải thấp, áp dụng AWD và cơ chế tài chính các-bon không chỉ góp phần thực hiện cam kết khí hậu của Việt Nam, mà còn thúc đẩy nông nghiệp bền vững, gia tăng giá trị kinh tế cho người nông dân và địa phương.

 32 views,  32